Mechanika kwantów nadal jest jedną z najsłabiej rozpoznanych teorii XX-wiecznej nauki. Większość fizyków „używa” jej na co dzień, zupełnie nie przejmując się interpretacją, tak jak nie zajmują się tym osoby, które zetknęły się z nią przelotnie w czasach szkolnych. I jedni, i drudzy – mimo różnych powodów – nie zajmują się problemami, którymi nie muszą. Potwierdzają to słowa Stevena Weinberga, wybitnego fizyka, laureata Nagrody Nobla: „Obecny wszechświat jest zbyt duży, aby efekty kwantowe mogły mieć znaczenie dla jego ewolucji, ale zgodnie z teorią wielkiego wybuchu kiedyś w przeszłości cząstki musiały być tak blisko siebie, że efekty kwantowe z pewnością odgrywały ważną rolę. Obecnie nikt nie wie, jak w takiej sytuacji należy stosować reguły mechaniki kwantowej 1”.
Kłopoty z tą teorią spowodowały nie tylko ogromne trudności epistemologiczne, ale też praktyczne. Badania nad teorią kwantów wymagają bowiem ogromnych zasobów energii, co jest jedną z głównych przyczyn powstania akceleratorów cząstek elementarnych usytuowanych taktycznie w różnych miejscach świata. Te olbrzymie i niezgrabne urządzenia oddają obecny stan badań nad teorią kwantów, odzwierciedlając jednocześnie stwierdzenie Nielsa Bohra, innego fizyka i laureata Nagrody Nobla – ten, kto nie jest zszokowany teorią kwantów, nie rozumie jej. Co takiego jest w teorii kwantów, że wciąż ponawiane są próby rozszyfrowania jej zawiłości? Niezadowolenie spowodowane brakiem odpowiedzi na te i podobne pytania, które ujawniają sztuczny rozdział między układami fizycznymi i obserwatorami, skłoniło wielu teoretyków do przyjęcia innych interpretacji, tak zwanej teorii wielu światów lub wielu historii. Do tych wątpliwości odnosi się działanie Kasi Fudakowski i współpracującego z nią astrofizyka, Davida Àlvareza Castillo. Punktem wyjścia jest tu rozwijane od dłuższego czasu badanie nad „niezgrabnością ogólną”, w której istotną rolę odgrywają doświadczenia przeprowadzane w CERN-ie, czyli w Europejskiej Organizacji Badań Jądrowych, oraz estetyczne konotacje obecne w fizycznych teoriach. Za pomocą paraleli badań semantycznych oraz teorii kwantowej wkraczamy tu w paradoksalny obszar, który mieści się poza sztywnymi ramami budowanych przez nas systemów myślowych. Magnetyczna rzeźba i zarejestrowany jej ruch uzmysławia, że w świecie kwantów należy porzucić ślepą, wygodną oraz wspierającą nas przynależność do obiektów i zacząć myśleć w kategoriach procesów, uruchamiając tym samym wyobraźnię. Wykonanie pomiaru wywołuje powstanie prawdopodobieństwa, jednak wciąż pojawia się niepewność co do wyników badania. Wyobraźnia staje się tutaj narzędziem poznawczym, a nie jednym z warunków umożliwiających samo badanie. W tym kontekście estetyczny i społeczny cel Kasi Fudakowski wizualizuje konieczność przemyślenia tradycyjnego pojęcia obiektywności, zarówno w dziedzinie poznania, komunikacji, jak i w sferze współtworzenia dzieła sztuki w jego odbiorze.

Krzysztof Gutfrański

Przypis 1. Steven Weinberg, Sen o teorii ostatecznej, Wydawnictwo Alkazar, Warszawa 1994, s. 112.

Quantum mechanics remains one of the least examined, key theories of the 20th century science. Most physicists apply it on a daily basis without bothering about the interpretation difficulties, let alone the people who only encountered it briefly at school. The former and the latter – despite divergent reasons – don’t deal with problems that they don’t have to deal with. As Steven Weinberg wrote, "The Universe
of now is too vast for the quantum effects to impact its evolution, but according to the Big Bang theory, in the past molecules were so close to each other that quantum effects certainly played a major role. Nowadays nobody knows how to apply the rules of quantum mechanics in that situation".1
Troubles with the theory, despite its significance, triggered not only major epistemological difficulties, but also practical ones. Research on the quantum theory requires large amounts of energy, which became one of the main reasons for building accelerators of elementary particles situated strategically in various regions of the world. These large and awkward machines are supposed to represent the current state of research on the quantum theory, reflecting at the same time the purely aesthetic claim by Niels Bohr – who is not shocked by the quantum theory, does not understand it. What is there in the quantum theory that despite major difficulties, new attempts are still made at understanding its complexity?
Dissatisfaction with the lack of answer to this and similar questions, which reveal the artificial character of the differentiation between physical systems and their observers, encouraged many theorists to accept other interpretations – the so-called many-worlds or multiple histories theory. These doubts are tackled by the collaborative project of Kasia Fudakowski and astrophysicist David Àlvarez Castillo. The point of departure is constituted by the long developed research on ‘general awkwardness’, where a major role is played by experiments at CERN near Geneva as well as aesthetic connotations present in physical theories. Parallels of semantic research and quantum theory allow to enter a paradoxical domain, hidden behind the rigid frames of our mental systems. The Magnetic sculpture and its registered motion (need to describe the project here, that it is a stop animation of the movement of these magnetised forms on a metal structure) demonstrate that the quantum world requires that we abandon our blind, convenient and supportive sense of belonging to objects and start thinking in the category of processes, thus activating our imagination. Measurement triggers the emergence of probability and a constant uncertainty as to the results of the experiment. Imagination becomes here more of a cognition tool than one of the necessary conditions of the experiment itself. This doesn’t really make sense from that perspective, Kasia Fudakowski’s aesthetic and social goal highlights the necessity of reconsidering the traditional concept of objectivity in the domain of cognition, communication as well as
co-creating a work of art through its reception through the reception of what, where?


Endnote
1. Steven Weinberg, Dreams of a Final Theory,
Pantheon Books, New York 1993.